De AOW moet op de schop

De AOW bevordert het vertrek uit het werkende leven terwijl er meer vitale senioren zijn dan ooit. Daarom moeten de beperkingen op ondernemerschap en doorwerken verdwijnen uit de AOW. Twee aspecten ontmoedigen eigen initiatief van pensionado's en pensionista's: de vaste ingangsdatum en de kostendelersnorm. De vraag is: gaan babyboomers ons verrassen of lopen de kosten alleen maar harder op met de vergrijzing?

Vaste AOW-ingangsdatum blokkeert flexibel stoppen met werken

Mensen die willen doorwerken ontkomen er niet aan om de gefixeerde AOW-ingangsdatum als een impliciete suggestie tot afscheid van het werkende leven te voelen. De hoeveelheid beschikbaar werk neemt af en ouderen worden vaak ontslagen als hun AOW ingaat. Maar met een open ingangsdatum tussen bijvoorbeeld 60 en 75 kan men gelegitimeerd langer doorwerken. De vrije datum houdt uiteraard in dat vroege starters een lage AOW en late starters een hoge uitkering ontvangen; dit verbetert de betrokkenheid en planningsbehoefte bij pensioenkeuzes.

Het loont om eerder te stoppen met een voltijds contract. Men kan, op basis van een vroege AOW nog een bedrijfje opzetten of kiezen voor een andere (part-time) baan met minder verantwoording en lager inkomen. Zowel de vitale als de minder gemotiveerde mensen kunnen dan nog een carrièrestap maken. De cijfers: in 2006 was 59% van de doorwerkers zelfstandig ondernemer. En volgens het SCP concentreert 40% van de langdurig werklozen zich bij 50-plussers. Langer doorwerken loont met een lage AOW.

Kostendelersnorm AOW bespaart niet op zorgkosten

Drees jr. heeft al in de jaren 80 geadviseerd iedereen individueel eenzelfde AOW-uitkering toe te kennen. De laatste ontwikkelingen tonen aan dat deze behoefte groeit met de afbouw van de verzorgingsstaat. Hoezo? Staatssecretaris Klijnsma wilde op juli 2016 de kostendelerswet AOW invoeren om te bezuinigen op de AOW: ouderen die onder één dak wonen met hun kinderen en/of broers en zussen worden flink gekort: van EUR 1078 (70%) naar EUR 736 (50% van het minimumloon).

Deze wet wordt voorlopig niet ingevoerd omdat dit mantelzorgtaken en/of samenwonen belemmerd want samenwoners ontvangen een kleiner individueel budget. Een ander gevolg van de kostendelersnorm is dat verliefde senioren en bloedverwanten voorkeur hebben voor een LAT-relatie omdat ieder een huis wil aanhouden ‘voor de AOW’. De kostendelersnorm benut dus niet het calculerend gedrag van burgers en dat is jammer. De kans lijkt dan ook reëel dat senioren de staat minder gaan kosten als we de kostendelersnorm niet invoeren. Mevrouw Klijnsma laat nu in het midden of op 1 januari 2018 de invoering doorgaat.

Verbeter de positie van vrouwen

De bezuiniging op de professionele thuiszorg toont aan dat vrouwen een zwakke positie hebben op zorgmarkt en dat veel van hen werkloos worden omdat er minder zorg vergoed wordt vanuit de overheid. De regering verwacht blijkbaar dat senioren zelfstandig zorg gaan inkopen of dat (vooral vrouwen) zich onbetaald inzetten voor het welzijn van hun naasten die geen thuiszorg meer ontvangen. Onderzoek van LUMC toont aan dat vooral echtgenotes een stevige vorm van mantelzorg geven aan hun vaak nog oudere man, aan hun ouders en aan hun buurt.

Als de regering afziet van de kostendelersnorm en als vrouwen eerder een lage AOW kunnen aanvragen snijdt het mes opeens aan twee kanten: vrouwen krijgen én meer financiële ruimte om iedereen te helpen die hen dierbaar is, én kunnen daarmee eerder starten. Een bijkomend effect is dat zij actiever blijven en kunnen terugvallen op een beter sociaal netwerk als zij weduwe worden.

AOW belemmert innovatie

Door de vergrijzing explodeert het overheidsbudget voor ouderen. Het CBS verwacht dat in 2040 ondanks de hogere ingangsdatum maar liefst 39% van de Nederlanders boven de 20 jaar in de AOW zit. De structureel hoge werkloosheid onder ouderen maakt de verwachtte effecten zeer actueel en de regering heeft al bij de invoering van de verhoging AOW leeftijd in 2013 verzocht deze flexibele invoering van de AOW te onderzoeken.

In principe zijn ouderen natuurlijk even innovatief, ondernemend en actief als jongeren. De keuzes die senioren maken en de bezuinigingen die mogelijk ontstaan op het sociale vangnet worden waarschijnlijk pas over enige tijd zichtbaar. Het zou mooi zijn als senioren daarin ondersteund worden door af te zien van de kostendelersnorm en invoering van een flexibele ingangsdatum.

© Ada van Dijk

Ada van Dijk behaalde in 2014 een MA Integrated Design. Zij is eigenaar van een studio voor pensioeninnovatie en social design, studiovandijk.com

Bronnen.

  1. http://www.wolterskluwer.nl/shop/ondernemend-met-pensioen/prod10314172.html
  2. http://www.astri.nl/media/uploads/files/06401_-_eindrapport_belemmeringen_bij_doorwerken_na_651.pdf
  3. CBS http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/4B03A8B3-20C1-490E-A1F9-659266102CA2/0/ 2014bevolkingsprognose20142060 groeidoormigratieart.pdf
  4. CPB http://www.cpb.nl/publicatie/langdurige-werkloosheid-afwachten-en-hervormen
  5. Wikipedia https://nl.wikipedia.org/wiki/Algemene_Ouderdomswet. Alleen D66 stelt een verhoging van de AOW-leeftijd tot 67 jaar voor met een overgangsperiode van 24 jaar.
  6. Kosten AWBZ van 1985-2030. isbn 978-90-377-0365-8, kosten Wlz en Wmo lopen op tot 12 miljard in 2030
  7. https://www.svb.nl/int/nl/aow/actueel/nieuwsoverzicht/150619_kostendelersnorm_in_aow_uitgesteld.jsp
  8. 2014 Herbert Rolden. Variation in the costs of dying and the role of different health services, socio-demographic characteristics, and preceding health care expenses. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277953614005875